Nostalgische vondst: Oud handgeschreven gedicht 'Boerke Naas' (Uit Notariswoning)

Pagina 1 - Rechts]Boerke NaasWie heeft er ooit het lied gehoordHet lied van Boerke Naas!'t En had, 't is waar, geen leeuwenhertMaar toch 't en was niet dwaas.5/ Boerke Naas die was twee ruders gaanVerkoopen naar de stee,En kaopen bracht, als hij naar huis toe kwam,Zeshonderd franken mee.Boer Naas, die maar een boer en was,10 Nochtans was scherp van zinHij ging en kocht een zevenschotEn stak daar kogels in.Alzoo kwame Naas met stapkes lichtEn met de beurze zwaar15. Hij zei: "Och 't h wilde, dat ich thuisEn in myn bedde waar!"al met men heer, wat hoort boer NaasJuist bacht hem in den tronk?Daar roert entwat, daar loert entwat;20 't Dacht Waashen dat 't verzonkEn eer dat 't verfjes asem kreeg.Zoodaning was 't ontsteld,Daar grypen Naas twee vuisten vastEn 't ling daar neer geveld.[Pagina 2 - Links]En hoorde noch 't en zag bijhan,'t En voelde bijhans niet,'t En zij, dat 't een pistole zag,en zeggen hoorde: "Ik schiet!"Ik schiet, zoo gij, op staanden voet30 Niet al uw geld en geeftEn g' hebt, van zoo gij roert, mee man,Uw laatsten dag geleefd!..Boer Naas die alle dagen vijfZes huisgebeden bad;35. Om lang te mogen leven peisdtHoe hij in nesten zat."Wat zal ze zeggen," kreesch boer Naas"Wanneer ik t huiswaart keer!Hij heeft het weerom al verbuisd!40 Die zatlap, nog nem heer.Hoort hier, mijn vrind, believe 't u,Borgt dat gij minzaam zijt.Och schiet nen kogel deur mijn hoedEn spaart mij 't vrouwverwijt!'t h45. K 'zal zeggen als ik thuis geraak,Men heeft mijn geld geroofdEn letter scheelde 't, of ik hadNen kogel deur mij hoofd!"De dief, die meer van kluiten hield,[Pagina 2 - Rechts]50 Als van boer Naas zijn bloedSchoot rap ne kogel deur en deurDe bolle van z' nen hoed"Bedankt," zei Naas en greep zijn slep:"Schiet nog een deur mijn kleed!..55. De dief legt aan en Waashen houdtZijn puttelierken g'reed."Schiet nog een deur mijn broek, zei Naas"Toen peisdt mijn wijf voorwaar,als dat ik bij mirakel ben60 Ontsnapt aan lijfsgevaar...De roover zegt: "Nu zal 't wel gaan!Waar is uw beurze snel!K 'en heb noch tijd nah kogeld meer"Ik wel" zegt Naas, "ik wel!"65 Mijn zevenschot haalt Naas toen uitEn spreekt: "Is dat ge u niet,In een twee drie van hier en paktGij galgendwail, ik schiet!Ik schiet van als gij nader komt70 Uw dommen kop in gruis:En zoo gij Naas nog rooven wiltLaat uw verstand niet thuis..En loopen dat de roover deedDe beenen van zijn lijf.

Dit papiertje bevat de volledige handgeschreven tekst van het beroemde, humoristische gedicht "Boerke Naas" van de bekende Vlaamse priester-dichter Guido Gezelle (1830–1899). Hij publiceerde dit werk voor het eerst in 1868.

Waar gaat het gedicht over?
Het gedicht vertelt het verhaal van de slimme boer Naas die op de terugweg van de markt (waar hij twee runderen heeft verkocht voor 600 frank) wordt overvallen door een rover. In plaats van te vechten, smeekt de boer de rover om gaten in zijn kleding te schieten, zodat hij thuis aan zijn vrouw kan bewijzen dat hij écht is overvallen. Zodra de rover al zijn munitie heeft verschoten, grijpt boer Naas zijn kans: hij overmeestert de rover en slaat hem op de vlucht.

Is het een origineel manuscript van Guido Gezelle?
Hoewel de naam van Guido Gezelle rechtsboven op de tweede pagina staat geschreven, is dit hoogstwaarschijnlijk een handgeschreven kopie en niet het originele manuscript. Dit is te zien aan de volgende kenmerken:
Het handschrift: De naam "Guido Gezelle" is in exact hetzelfde, nette schoolschrift geschreven als de rest van de tekst. Gezelle's eigen handtekening en handschrift zagen er anders (vaak grilliger en authentiek 19e-eeuws) uit.
De regelnummers: Aan de linkerkant van de kolommen staan regelnummers genoteerd (1, 5, 10, 15, enzovoort tot 75). Dit wijst erop dat de tekst is overgeschreven uit een boek of bloemlezing.
Historische context: "Boerke Naas" was decennialang een razend populair gedicht op Vlaamse scholen. Generaties scholieren moesten dit gedicht verplicht overschrijven, memoriseren en voordragen.

Super, laten we dieper in de details duiken! Op basis van de gebruikte materialen, de inkt en het soort papier kunnen we een zeer gerichte schatting maken van de ouderdom.

1. De ouderdom van het papier en de inkt
Het document vertoont een paar specifieke kenmerken die typisch zijn voor de periode tussen 1920 en 1950:
Het ruitjespapier: Dit type dunne, gelinieerde ruitjespatroon (vaak papier écolier genoemd) werd vanaf het begin van de 20e eeuw de standaard in het Belgische en Nederlandse onderwijs. Het papier is vergeeld en vertoont 'foxing' (de bruine roestvlekjes), wat optreedt bij papier met een hoog houtpulpgehalte dat minstens 70 tot 100 jaar oud is.
De inkt: Er zijn twee soorten inkt gebruikt. De basistekst is geschreven met klassieke vulpenneninkt(waarschijnlijk een vroege ijzergalus- of synthetische blauwzwarte inkt). De correctie in regel 62 ("Waar is uw beurze? Snel!") en de blauwe vegen bovenin zijn gezet met een helderblauwe inkt. Dit kan een vroege balpeninkt zijn (populair vanaf de late jaren 40) of een aniline-inkt.
Conclusie: Dit is hoogstwaarschijnlijk een schooloefening of een voordrachtskopie uit de jaren 30 of 40. Een scholier of een volwassene die lid was van een lokale toneel- of rederijkerskamer heeft dit destijds zorgvuldig overgeschreven om uit het hoofd te leren.