Nederlandse uitgave van het boek Het Boek Hitler, geschreven door Henrik Eberle en Matthias Uhl. De ondertitel luidt: "Het onthullende dossier van de Russische geheime dienst."
Waar gaat het boek over ?
Na de Tweede Wereldoorlog namen Sovjettroepen enorme hoeveelheden documenten uit Duitsland mee naar Moskou. Daar werden ze tientallen jaren geheim gehouden door de Sovjetveiligheidsdiensten (eerst de NKVD, later de KGB).
Eberle en Uhl kregen toegang tot een belangrijk dossier dat onder andere bevatte :
· verhoren van mensen uit Hitlers directe omgeving;
· documenten uit Duitse archieven;
· rapporten van Sovjet-inlichtingendiensten;
· medische informatie;
· correspondentie en administratieve stukken;
· analyses die voor Stalin werden opgesteld.
Het boek is dus geen dagboek van Hitler en ook geen autobiografie. Het is een verzameling documenten, aangevuld met historische uitleg.
Waarom is dit dossier belangrijk?
Het dossier was bedoeld om Stalin een volledig beeld van Hitler te geven.
De Sovjets ondervroegen onder andere :
· Hitlers adjudanten;
· leden van zijn staf;
· personeel van de Führerbunker;
· mensen die de laatste dagen in Berlijn hadden meegemaakt.
Daardoor bevat het veel ooggetuigenverklaringen die historici konden vergelijken met andere bronnen.
Bevestigt het nieuwe feiten?
Het boek bevestigt veel wat historici al wisten, zoals:
· Hitlers jeugd en politieke opkomst;
· de werking van het nazi-regime;
· zijn persoonlijke gewoonten;
· gebeurtenissen tijdens de oorlog;
· zijn laatste dagen in de Führerbunker.
Wel voegt het veel details toe uit Sovjetonderzoek dat jarenlang onbekend was.
Een belangrijk deel behandelt april 1945.
Hitler bleef in de Führerbunker terwijl Berlijn omsingeld werd. Op 29 april trouwde hij met Eva Braun. Op 30 april pleegde Hitler zelfmoord. Eva Braun stierf vrijwel gelijktijdig.
Hun lichamen werden volgens Hitlers instructies buiten de bunker verbrand.
Dit komt overeen met de brede historische consensus.
De Sovjets vonden resten van de lichamen. Zij hielden dit jarenlang geheim.
Er ontstonden daardoor allerlei geruchten dat Hitler zou zijn ontsnapt.
Later onderzoek, waaronder DNA-analyse van een kaakfragment dat in Russische archieven wordt bewaard, ondersteunt sterk de conclusie dat Hitler inderdaad in Berlijn stierf. Een schedelfragment dat ooit aan Hitler werd toegeschreven bleek later waarschijnlijk van een vrouw te zijn, maar dat veranderde de conclusie over zijn dood niet.
Bevat het boek sensationele onthullingen?
De uitgever presenteerde het destijds als een "onthullend dossier".
Historici zijn daar genuanceerder over. Het boek bevat wel:
· veel nooit eerder gepubliceerde documenten;
· Sovjet-interne rapporten;
· unieke verhoren.
Maar het verandert de grote lijnen van de geschiedenis nauwelijks.
Is het een betrouwbare bron? Over het algemeen wel.
Historici beschouwen het als waardevol omdat:
· de documenten authentiek zijn;
· de auteurs professionele historici zijn;
· de bronnen uitvoerig worden toegelicht.
Wel geldt dat sommige Sovjetrapporten met voorzichtigheid moeten worden gelezen, omdat ze soms politieke invloeden of interpretaties bevatten. Daarom vergelijken historici de inhoud altijd met Duitse, Britse en Amerikaanse bronnen.
Wat staat er op de omslag?
De omslag is bewust vormgegeven als een geheim Sovjetdossier:
· de Russische tekst "Сов. секретно" betekent "Topgeheim";
· de stempels en dossiernummers suggereren een KGB- of staatsarchief;
· de foto van Hitler is over een archiefmap geplaatst om de indruk te wekken dat je een vrijgegeven geheim dossier bekijkt.
Voor wie is het interessant?
Het boek is vooral interessant voor lezers die zich verdiepen in: de Tweede Wereldoorlog; Adolf Hitler als historische figuur; de Sovjet-Unie en de KGB; archiefonderzoek; hoe historici primaire bronnen gebruiken.
Hieronder volgt een overzicht van de belangrijkste onderdelen van het boek en wat historici erover zeggen.
1. Hitlers jeugd (1889–1918)
Het dossier begint met een biografische schets.
Het behandelt onder meer:
- geboorte in Braunau am Inn (Oostenrijk);
- zijn ouders Alois en Klara Hitler;
- zijn mislukte poging om kunstenaar te worden in Wenen;
- zijn verblijf in München;
- zijn dienst als soldaat in de Eerste Wereldoorlog.
Het Sovjetdossier voegt hier weinig nieuws aan toe; deze informatie was grotendeels al bekend uit Duitse archieven.
2. Zijn politieke opkomst
Hier beschrijft het dossier:
· de oprichting en groei van de NSDAP;
· de Bierkellerputsch van 1923;
· zijn gevangenschap;
· het schrijven van Mein Kampf;
· zijn weg naar het kanselierschap in 1933.
De auteurs leggen uit hoe Hitler propaganda, economische onrust en politieke verdeeldheid gebruikte om aan de macht te komen.
3. De persoon Hitler
Een groot deel van het dossier gaat over zijn dagelijkse leven.
Onderwerpen zijn onder meer:
· Dagindeling
· Volgens verklaringen van personeel: stond hij vaak laat op, werkte meestal tot diep in de nacht, hield lange monologen tijdens diners, sliep weinig, eetgewoonten.
Het dossier bevestigt dat Hitler in zijn latere jaren grotendeels vegetarisch at, al is er discussie over hoe strikt dat was. Zijn dieet werd mede beïnvloed door gezondheidsklachten.
Persoonlijkheid.
Getuigen beschrijven hem als: zeer controlerend, achterdochtig, emotioneel wisselend, overtuigd van zijn eigen gelijk, in besloten kring soms vriendelijk, maar tegenover ondergeschikten vaak autoritair.
4. Zijn gezondheid
Dit is een van de interessantste delen. Het dossier bevat informatie van artsen en getuigen. Daaruit blijkt onder meer dat Hitler leed aan: trillende handen, maag- en darmproblemen, hoge bloeddruk,
Slapeloosheid, chronische vermoeidheid.
Zijn persoonlijke arts diende hem een groot aantal medicijnen toe, waaronder stimulerende middelen, hormonen en pijnstillers. Historici verschillen van mening over hoeveel invloed deze medicatie op zijn gedrag had.
Veel onderzoekers vermoeden dat Hitler in zijn laatste levensjaren kenmerken van de ziekte van Parkinson had, maar een definitieve diagnose is niet mogelijk.
5. Besluitvorming tijdens de oorlog
Het boek laat zien hoe sterk de macht rond Hitler was geconcentreerd. Hij bemoeide zich met militaire details, negeerde vaak adviezen van generaals, nam steeds meer beslissingen alleen.
Volgens het dossier werd zijn wantrouwen tegen militaire leiders vanaf 1943 steeds groter.
6. De Führerbunker
Een belangrijk deel bestaat uit getuigenverklaringen van mensen die de laatste weken met Hitler in de bunker verbleven. Daaruit ontstaat een vrij consistent beeld. Hitler was lichamelijk zichtbaar verzwakt, liep moeilijk, had een trillende linkerhand, besefte dat Duitsland de oorlog verloren had,
weigerde Berlijn te verlaten.
De sfeer in de bunker wordt beschreven als somber en fatalistisch.
7. Eva Braun
Het dossier bevat ook informatie over Eva Braun. Volgens getuigen hield zij zich zoveel mogelijk buiten politieke zaken, bleef zij vrijwillig bij Hitler in Berlijn, trouwde zij op 29 april 1945 met hem,
pleegde zij een dag later samen met hem zelfmoord.
8. De dood van Hitler
Dit hoofdstuk behoort tot de bekendste delen van het boek. Volgens meerdere onafhankelijke getuigen schoot Hitler zichzelf neer terwijl hij ook een cyanidecapsule gebruikte (over de precieze combinatie bestaan verschillende verklaringen), Eva Braun stierf door cyanide. De lichamen werden naar buiten gedragen en werden met benzine overgoten en werden gedeeltelijk verbrand.
De Sovjets vonden later resten in de buurt van de bunker.
9. Het Sovjetonderzoek
Na de inname van Berlijn begon de Sovjetveiligheidsdienst onmiddellijk een uitgebreid onderzoek.
Zij
ondervroegen honderden getuige, verzamelden tandheelkundige gegevens, namen documenten in beslag en reconstrueerden de laatste dagen van Hitler.
Veel van deze documenten bleven tot na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie geheim.
10. Waarom Stalin geheimzinnig deed
Een opvallend onderwerp in het boek is de rol van Stalin.
Hoewel de Sovjets al vrij snel sterke aanwijzingen hadden dat Hitler dood was, liet Stalin soms bewust uitschijnen dat Hitler misschien was ontsnapt.
Historici denken dat daarvoor verschillende mogelijke redenen waren: politieke druk op de westerse geallieerden; propaganda; het creëren van onzekerheid; het geheimhouden van Sovjet-inlichtingenmethoden.
Deze geheimhouding voedde jarenlang complottheorieën.
11. De complotten
Het boek bespreekt ook geruchten dat Hitler zou zijn gevlucht naar: Argentinië, Spanje, Antarctica,
een geheime basis.
De auteurs concluderen dat hiervoor geen overtuigend historisch bewijs bestaat. De beschikbare getuigenverklaringen, forensische gegevens en archiefstukken wijzen in de richting van Hitlers dood in Berlijn.
12. Wat vonden historici van het boek?
Over het algemeen kreeg het boek een positieve ontvangst.
Sterke punten: toegang tot unieke Sovjetarchieven, veel originele documenten, zorgvuldig brononderzoek, goede annotaties.
Kritiekpunten:
de uitgever gebruikte een sensationele titel en omslag, waardoor de indruk kon ontstaan dat het boek de geschiedenis ingrijpend zou herschrijven; sommige Sovjetrapporten moeten kritisch worden gelezen, omdat ze binnen een politiek systeem zijn opgesteld.