Een uitzonderlijk groot folio-exemplaar van een van de invloedrijkste juridische werken uit de vroegmoderne Europese rechtsgeschiedenis: Jacobus Menochius, De adipiscenda, retinenda et recuperanda possessione, samen met de Responsa causae Finariensis, gedrukt te Keulen bij Antonius Hierat in 1614.

Dit is geen gewoon juridisch boek, maar een boek over macht, bezit en continuïteit. Over de vraag wie een landgoed, huis, heerlijkheid, erfenis of recht niet alleen juridisch mag claimen, maar ook feitelijk mag houden. In de wereld van de zeventiende-eeuwse adel was bezit zelden een abstract begrip. Bezit betekende invloed, inkomsten, status, dynastieke zekerheid en soms zelfs politieke overleving. Precies daarover gaat dit monumentale werk van de beroemde Italiaanse jurist Jacobus Menochius: hoe bezit wordt verkregen, hoe het wordt verdedigd en hoe het wordt teruggevorderd wanneer het wordt betwist of ontnomen.

Menochius was een van de grote juridische autoriteiten van zijn tijd. Zijn werk werd gebruikt in een wereld waarin juridische geschillen over eigendom, erfopvolging, land, heerlijke rechten en territoriale aanspraken van groot belang waren. De titel vat de kern van het boek krachtig samen: De adipiscenda, retinenda et recuperanda possessione — over het verkrijgen, behouden en terugwinnen van bezit. Voor een zeventiende-eeuwse eigenaar was dit niet slechts theorie, maar een juridisch instrument om macht, vermogen en aanspraken te beschermen.

Het werk is opgebouwd rond drie fundamentele vragen. Hoe verkrijgt men bezit op een rechtsgeldige manier? Hoe behoudt men bezit wanneer anderen het betwisten? En hoe krijgt men bezit terug wanneer het door geweld, bedrog of procedurele strijd verloren is gegaan? Daarmee raakt dit boek aan de kern van het vroegmoderne eigendomsrecht. Niet het abstracte eigendom alleen staat centraal, maar vooral de feitelijke controle: wie houdt het goed, wie oefent de macht erover uit, en hoe kan die positie juridisch worden verdedigd?

De uitgave bevat daarnaast de Responsa causae Finariensis, waarin Menochius zijn juridische redeneringen toepast op concrete rechtszaken en geschillen. Het boek is gedrukt in het Latijn, in fraaie tweekoloms opmaak, met een titelpagina in rood en zwart, een drukkersmerk, sierinitialen en ruime marges. Het formaat, de typografie en het zware papier geven het werk de monumentale uitstraling die past bij een gezaghebbend juridisch folio uit het begin van de zeventiende eeuw.

Wat dit exemplaar werkelijk bijzonder maakt, is de herkomst en de uitvoering van de band. De oude leren band is voorzien van een groot verguld supralibros op zowel het voor- als achterplat. Een supralibros is een eigendoms- of familiewapen dat direct op de boekband is aangebracht, meestal in goud, en dat aangeeft tot welke bibliotheek of familie het boek behoorde. Hier gaat het om het alliantiewapen van twee vooraanstaande adellijke families: Trazegnies en Mérode.

Volgens de vermelde referentie wordt dit exemplaar verbonden met markies Eugène-François-Charles de Trazegnies en Catherine-Charlotte Scheyffart de Mérode, met verwijzing naar de Jonghe III:888–889. Daarmee krijgt het boek een duidelijke adellijke provenance. Het was geen anoniem gebruiksexemplaar, maar een boek dat deel uitmaakte van een aristocratische bibliotheekcultuur, waarin boeken niet alleen werden gelezen, maar ook bezit, afkomst en status uitdroegen.

Het vergulde wapen op de band is rijk en indrukwekkend uitgevoerd. Twee ovale schilden staan naast elkaar onder een markiezenkroon en worden geflankeerd door twee heraldische dragers: links een leeuw en rechts een griffioen. De compositie is omgeven door florale ornamenten, acanthusbladeren en sierlijke ranken. De band laat daarmee in één oogopslag zien dat dit boek ooit hoorde bij een familie voor wie bezit, afstamming en representatie van groot belang waren.

Juist de combinatie van inhoud en herkomst maakt dit exemplaar bijzonder sterk. Menochius schrijft over het verkrijgen, behouden en terugwinnen van bezit; precies een onderwerp dat van groot belang was voor adellijke families met land, titels, heerlijke rechten en erfelijke aanspraken. Dat juist dit exemplaar is gebonden met het vergulde alliantiewapen van Trazegnies-Mérode maakt het tot een boek waarin inhoud en provenance elkaar versterken. Het is een juridisch werk over bezit, afkomstig uit een wereld waarin bezit, macht en familiegeschiedenis nauw met elkaar verbonden waren.

Het boek meet circa 39 x 26 cm en telt [8], 446, [50/51] pagina’s. Het betreft een gecorrigeerde editie van dit belangrijke juridische werk; de eerste editie verscheen eerder in de zestiende eeuw.

De band is een oude leren band met vergulde fileten, een rijk versierde rug met nerven en het grote vergulde adellijke wapen op beide platten. De band toont duidelijke ouderdoms- en gebruikssporen, waaronder slijtage aan hoeken en randen, beschadigingen aan de rug, kwetsbare knepen, wormgaatjes en enkele oppervlakkige beschadigingen van het leer. Juist deze sporen benadrukken de ouderdom en het langdurige gebruik van het boek, terwijl het vergulde supralibros nog altijd krachtig aanwezig is.

Het binnenwerk is overwegend goed bewaard gebleven. De titelpagina in rood en zwart is sterk aanwezig, met daaronder het drukkersmerk. De tekst is gedrukt in twee kolommen, met sierinitialen en ruime marges. Zoals gebruikelijk bij een folio uit deze periode zijn er ouderdomsvlekken, plaatselijke verkleuringen, enkele vochtsporen en marginale wormsporen aanwezig. De grote bladen, het zware papier en de typografische opmaak geven het boek nog altijd een imposante en monumentale uitstraling.